Co to jest fact-checking?
Fact-checking (z ang. sprawdzanie faktów) to proces weryfikacji
informacji, czyli sprawdzania, czy dana wiadomość, cytat, statystyka
albo zdjęcie są prawdziwe.
Polega na:
sprawdzeniu źródła informacji – kto to napisał i dlaczego,
porównaniu z innymi, wiarygodnymi źródłami,
analizie danych, zdjęć czy nagrań, by upewnić się, czy nie zostały
zmanipulowane,
korzystaniu z narzędzi internetowych (np. TinEye, InVID, NewsGuard).
Dlaczego fact-checking jest ważny?
Pomaga odróżnić prawdę od manipulacji.
Chroni przed wpadaniem w pułapki fake newsów.
Uczy krytycznego myślenia i odpowiedzialności za to, co udostępniamy
dalej.
Jest podstawą świadomego obywatelstwa w świecie cyfrowym.
Przykład:
Jeśli ktoś udostępni w Internecie zdjęcie „powodzi w Polsce w 2025
roku”, a Ty dzięki fact-checkingowi odkryjesz w Google Images, że to
zdjęcie pochodzi z Indii sprzed 10 lat → to właśnie wykonałeś
fact-checking.
Narzędzia do fact-checkingu
Do czego służy? Analiza wideo i zdjęć – umożliwia sprawdzenie, czy
film
został zmanipulowany, pozwala na wyszukiwanie klatek w sieci.
Adres: https://www.invid-project.eu
Do czego służy? Odwrotne wyszukiwanie obrazów – sprawdza, gdzie i
kiedy
dana grafika pojawiła się wcześniej w internecie.
Przykład: możesz odkryć, że zdjęcie użyte w „fake newsie”
pochodzi z
innego kraju lub wydarzenia.
Adres: https://tineye.com
Do czego służy? Wyszukiwanie obrazów i zdjęć w sieci, aby sprawdzić
ich
autentyczność i pierwotne źródło.
Dodatkowa funkcja: pozwala szybko zweryfikować memy i popularne grafiki.
Adres: https://images.google.com
Do czego służy? Wtyczka do przeglądarki, która ocenia wiarygodność
stron
informacyjnych na podstawie jasnych kryteriów (np. transparentność,
faktyczność).
Działa jak: „światła drogowe” – strony oznaczone zielonym kolorem
są
rzetelne, czerwonym – problematyczne.
Adres: https://www.newsguardtech.com
Do czego służy? Najstarsza i największa polska organizacja
fact-checkingowa. Analizuje wypowiedzi polityków, publicystów i
popularne treści w sieci.
Przykład: sprawdzanie prawdziwości cytatów i danych statystycznych.
Adres: https://demagog.org.pl
Do czego służy? Jedna z najstarszych stron fact-checkingowych na
świecie. Weryfikuje popularne mity, łańcuszki internetowe, teorie
spiskowe i fake newsy.
Adres: https://snopes.com
Do czego służy? Polska redakcja AFP prowadzi fact-checking treści
internetowych, zdjęć i nagrań publikowanych w mediach
społecznościowych.
Adres: https://sprawdzam.afp.com
Zadanie współfinansowane jest ze środków Ministra Edukacji w ramach
programu „Młodzi obywatele”.