Temat główny: Jak działa AI w tworzeniu i zwalczaniu fake newsów?
Czas trwania: ok. 4 godziny lekcyjne (180 minut)
Grupa docelowa: młodzież w wieku 13–18 lat
Forma: warsztaty z elementami wykładu, pracy w grupach, analizy przypadków i quizu
Cele główne:
- Zrozumienie pojęcia dezinformacji i jej wpływu społecznego
- Poznanie sposobów wykorzystania AI do walki z fake newsami
- Nabycie umiejętności rozpoznawania treści generowanych przez AI
- Wzmacnianie krytycznego myślenia i refleksji nad wiarygodnością informacji
Plan zajęć
- Wprowadzenie do tematu (30 minut)
- Pytania otwierające: Co wiesz o sztucznej inteligencji? Czy AI potrafi kłamać?
- Prezentacja pojęć: AI, generatywna AI, deepfake, chatboty
- Mini wykład: „AI jako twórca i strażnik informacji”
2. Przykłady działania AI – praktyczne ćwiczenia (45 minut)
- Analiza materiałów: obrazy i teksty stworzone przez AI vs człowiek
- Ćwiczenie: „Zgadnij, co stworzyła AI” (slajdy lub karteczki)
- Dyskusja: Jak rozpoznać treść generowaną sztucznie? Jakie pułapki może zawierać?
3. Jak AI wspiera fact-checking? (30 minut)
- Prezentacja narzędzi: InVID, Google Fact Check, Snopes, NewsGuard
- Przykład działania – analiza fałszywego newsa z wykorzystaniem narzędzi
- Dyskusja: Czy AI może być obiektywna?
4. Projekt grupowy – tworzę i demaskuję (45 minut)
- Zadanie: Grupy tworzą fake newsa generowanego przez AI (tekst, obraz, nagłówek)
- Wymiana materiałów między grupami – analiza i „demaskacja” przy użyciu narzędzi
- Podsumowanie: Czego nauczyło mnie to ćwiczenie?
- Podsumowanie i refleksja (15 minut)
- Otwarte pytania: Czy AI to zagrożenie, czy szansa? Jakie mamy narzędzia obrony?
- Wypisanie „5 zasad krytycznego odbioru informacji generowanych przez AI”
5 ZASAD KRYTYCZNEGO ODBIORU INFORMACJI GENEROWANYCH PRZEZ AI:
- Zawsze sprawdzaj źródło
Nawet jeśli tekst wygląda profesjonalnie i logicznie – AI może wygenerować go bez żadnego
oparcia w faktach. Upewnij się, że informacja pochodzi z wiarygodnego źródła: portalu,
autora, instytucji.
2. Weryfikuj fakty, nie tylko styl
AI potrafi tworzyć teksty i obrazy, które brzmią wiarygodnie, ale zawierają nieprawdziwe dane.
Porównuj treść z innymi źródłami, korzystaj z narzędzi do fact-checkingu.
3. Zwracaj uwagę na emocjonalny język
AI może generować nagłówki i treści, które celowo wywołują silne emocje. To typowy
mechanizm manipulacji. Gdy coś Cię oburza – zatrzymaj się i pomyśl.
4. Zastanów się: kto mógłby skorzystać na tej informacji?
Zadaj sobie pytanie: „Po co ktoś to stworzył?” – informacja generowana przez AI mogła
powstać w celu wywarcia wpływu, sprzedaży, zastraszenia lub polaryzacji.
5. Nie udostępniaj bezmyślnie – najpierw analizuj
Nawet jeśli treść wydaje się zabawna, wzruszająca lub szokująca – przed kliknięciem
„udostępnij” zadaj sobie kilka pytań: czy to prawda? czy to bezpieczne? czy nie powielam
fałszu?
Scenariusz powstał w ramach programu Ministra Edukacji „Młodzi Obywatele”! realizowanego przez Fundację Ypsilon Art.
Tytuł projektu: „Świadomy obywatel w cyfrowym świecie – jak rozpoznać dezinformację?”