Temat główny: Czym jest dezinformacja i jak ją rozpoznać?
Czas trwania: ok. 4 godziny lekcyjne (180 minut)
Grupa docelowa: młodzież w wieku 13–18 lat
Forma: warsztaty interaktywne, praca w grupach, ćwiczenia praktyczne, dyskusja
Cele główne:
- Zrozumienie pojęcia dezinformacji i jej wpływu społecznego
- Rozróżnienie dezinformacji od misinformacji
- Poznanie technik manipulacji medialnej
- Nauka korzystania z podstawowych narzędzi fact-checkingowych
- Rozwijanie krytycznego myślenia i odpowiedzialności za treści w internecie
PLAN ZAJĘĆ (ETAPY)
- START I ROZGRZEWKA (20 minut)
Cel: zaangażowanie grupy, wywołanie pierwszych skojarzeń, aktywacja emocjonalna
Ćwiczenie 1: Mapa pojęć
- Uczestnicy na tablicy lub wspólnej kartce zapisują, co kojarzy im się ze słowem „informacja”.
- Następnie przechodzimy do „dezinformacja” i „fake news”.
Pytania naprowadzające: - Skąd najczęściej czerpiesz informacje?
- Co to znaczy „weryfikować wiadomość”?
- Czy kiedyś udostępniłeś coś, co okazało się nieprawdziwe?
2. MINI-WYKŁAD
Cel: zbudowanie wspólnej bazy wiedzy
Punkty wykładu:
- Definicje: informacja, misinformacja, dezinformacja
- Kto i dlaczego tworzy dezinformację?
- Przykłady: teoria spiskowa, clickbait, fake news, deepfake
Źródła: - Slajdy z prezentacji „Sztuczna inteligencja a dezinformacja”
Element dyskusyjny: - Jakie są skutki społeczne dezinformacji?
- Czy AI jest zagrożeniem czy pomocą?
3. ANALIZA FAŁSZYWYCH TREŚCI – PRACA W GRUPACH (45 minut)
Cel: nauka rozpoznawania cech fake newsów
Zadanie:
Uczestnicy dostają zestaw materiałów:
- screen artykułu z clickbaitowym tytułem
- mem z manipulacją
- post z błędną informacją
- zmanipulowane zdjęcie
Grupy analizują materiały i odpowiadają na pytania: - Czy to wygląda wiarygodnie?
- Czy znam źródło?
- Jakich emocji to używa?
- Czy są oznaki manipulacji?
- Czy można to zweryfikować?
Narzędzia pomocnicze (do pokazania): - InVID (do analizy wideo)
- Google Reverse Image
- FactCheck Explorer
- Snopes
4. CHECKLISTA – JAK WERYFIKOWAĆ INFORMACJE (20 minut)
Cel: stworzenie narzędzia do codziennego użytku
Uczestnicy tworzą z prowadzącym check-listę pytań:
- Czy znam źródło?
- Czy artykuł ma datę?
- Czy autor jest podpisany?
- Czy pojawia się bardzo emocjonalny język?
- Czy sprawdziłem to w innych źródłach?
- TWORZENIE FAKE NEWSA (45 minut)
Cel: poznanie mechanizmów manipulacji przez własne doświadczenie
Zadanie grupowe:
- Stwórzcie fake newsa: tekst + obrazek + nagłówek
- Temat dowolny (np. o znanej osobie, wydarzeniu, fikcyjnej sytuacji)
- Użyjcie manipulacji: clickbait, emocje, grafika, itp.
Następnie:
Grupy wymieniają się materiałami i próbują wzajemnie „rozbroić” fake news.
Dyskusja końcowa: - Co czułeś, tworząc fałszywy przekaz?
- Czy łatwo się nabrać?
5. PODSUMOWANIE + QUIZ (20 minut)
Cel: utrwalenie wiedzy, ewaluacja
Mini-quiz (papierowy lub online):
- 5–6 pytań zamkniętych (np. Co to jest deepfake? Jakie są źródła dezinformacji?)
Dyskusja podsumowująca: - Co zapamiętałeś z dzisiejszych zajęć?
- Co z tego przyda Ci się na co dzień?
- Co warto powiedzieć innym?
Zadanie na później:
Przez tydzień notuj wszystkie informacje z sieci, które wydają Ci się podejrzane – przynieś je na
kolejne zajęcia.
MATERIAŁY DO PRZYGOTOWANIA:
- slajdy
- pakiet screenów i postów do analizy
- karta pracy: analiza fake newsa
- karta: „Checklista – zanim udostępnisz”
- quiz (papierowy lub online)
Scenariusz powstał w ramach programu Ministra Edukacji „Młodzi Obywatele”! realizowanego przez Fundację Ypsilon Art.
Tytuł projektu: „Świadomy obywatel w cyfrowym świecie – jak rozpoznać dezinformację?”