Temat główny: Deepfake, boty, clickbaity – praktyczne ćwiczenia z analizy treści
Czas trwania: 4 godziny lekcyjne (180 minut)
Grupa docelowa: młodzież 13–18 lat
Forma: warsztaty praktyczne, ćwiczenia grupowe, analiza przypadków, quiz
Cele warsztatów
- Poznanie zjawisk: deepfake, boty, clickbaity.
- Nabycie praktycznych umiejętności rozpoznawania zmanipulowanych treści.
- Rozwijanie krytycznego myślenia i refleksji nad przekazami w internecie.
- Ćwiczenie pracy zespołowej w analizie i obronie przed manipulacją.
Plan zajęć
- Wprowadzenie: manipulacja w sieci (20 minut)
- Krótka rozmowa z uczestnikami:
o Jakie treści najczęściej widzisz w social mediach?
o Czy zdarzyło Ci się kliknąć w nagłówek, który okazał się nieprawdziwy? - Prowadzący przedstawia trzy pojęcia: deepfake, bot, clickbait.
- Mini ćwiczenie: uczestnicy zapisują swoje pierwsze skojarzenia z każdym z tych słów (na
kartkach lub tablicy).
2. Deepfake – analiza w praktyce (40 minut)
- Prowadzący pokazuje kilka zdjęć lub zrzutów ekranu – część prawdziwych, część
wygenerowanych przez AI (bez filmów). - Ćwiczenie: w parach uczniowie próbują wskazać, które obrazy mogą być fałszywe i dlaczego
(np. nienaturalne szczegóły, powtarzające się wzory, brak kontekstu). - Praca w grupach: każda grupa tworzy listę 5 sposobów na sprawdzenie, czy obraz lub
nagłówek jest prawdziwy. - Prezentacja wyników – grupy zapisują swoje pomysły na tablicy
3. Boty – tropienie automatycznych kont (40 minut)
- Prowadzący rozdaje zestaw wydrukowanych komentarzy/postów (część logicznych i
rzeczowych, część generowanych przez AI/boty – np. powtarzające się frazy, brak sensu). - Zadanie indywidualne: zaznacz, które komentarze mogą być napisane przez boty.
- Ćwiczenie w grupach: tworzą krótką „symulowaną dyskusję” w social mediach – jedna osoba
wciela się w bota (np. powtarza frazy, używa emocjonalnych haseł), reszta ma odgadnąć kto. - Dyskusja: jak boty wpływają na nasze decyzje?
4. Clickbaity – tworzenie i analiza (30 minut)
- Prowadzący rozdaje kilka prawdziwych nagłówków oraz clickbaitów.
- Ćwiczenie: w parach uczniowie zaznaczają, które są clickbaitami i podają dlaczego (np.
emocjonalny język, brak faktów). - Zadanie kreatywne: w grupach uczniowie piszą 3 nagłówki do jednego tematu –
- rzetelny,
- przesadzony,
- clickbaitowy.
- Prezentacja nagłówków i dyskusja, który przyciągnąłby największą uwagę i dlaczego.
5. Symulacja kampanii manipulacyjnej (30 minut)
- Grupy uczniów tworzą mini „kampanię dezinformacyjną”:
o jeden clickbaitowy nagłówek,
o jeden komentarz w stylu bota,
o jeden zmanipulowany obrazek (może być narysowany, przerobiony w prostym
edytorze lub opisany słownie). - Następnie wymieniają się materiałami z inną grupą, która ma za zadanie wykryć i nazwać
zastosowane techniki manipulacji. - Podsumowanie: co było najłatwiejsze, a co najtrudniejsze do wykrycia?
6. Podsumowanie i refleksja (20 minut)
- Dyskusja: „Dlaczego manipulacja w social mediach działa tak skutecznie?”
- Stworzenie wspólnej listy: „5 sposobów obrony przed manipulacją w internecie” (np.
sprawdzanie źródeł, nie klikanie w clickbaity, krytyczne myślenie).
Scenariusz powstał w ramach programu Ministra Edukacji „Młodzi Obywatele”! realizowanego przez Fundację Ypsilon Art.
Tytuł projektu: „Świadomy obywatel w cyfrowym świecie – jak rozpoznać dezinformację?”