Temat główny: Krytyczne myślenie w praktyce: symulacja kampanii dezinformacyjnej
Czas trwania: 4 godziny lekcyjne (180 minut)
Grupa docelowa: młodzież 13–18 lat
Forma: warsztaty praktyczne, praca w grupach, symulacja, quiz
Cele warsztatów
- Zrozumienie, czym jest krytyczne myślenie i jak działa w praktyce.
- Rozpoznawanie błędów logicznych i manipulacji w przekazach.
- Ćwiczenie symulacji kampanii dezinformacyjnej: tworzenie i demaskowanie treści.
- Rozwijanie współpracy i umiejętności analizy źródeł.
Plan zajęć
- Wprowadzenie: czym jest krytyczne myślenie? (20 minut)
- Pytanie otwierające: „Czy zawsze wierzysz w to, co widzisz w internecie?”
- Definicja krytycznego myślenia – analiza, logika, sprawdzanie źródeł, pytania kontrolne.
- Mini ćwiczenie: każdy uczestnik ma zdanie typu „Naukowcy odkryli, że…” – zadanie: ułożyć
pytania sprawdzające rzetelność informacji.
2. Jak działa dezinformacja? (30 minut)
- Przypomnienie pojęć: fake news, manipulacja, cherry-picking, framing, confirmation bias.
- Analiza w parach: uczestnicy dostają krótki tekst/post i mają odpowiedzieć:
o Czy to może być fake news?
o Jakie emocje wywołuje?
o Jak można to zweryfikować?
3. Błędy poznawcze i emocje (30 minut)
- Omówienie: efekt potwierdzenia, heurystyka dostępności, narracje alternatywne.
- Ćwiczenie: uczestnicy dostają zdania i mają wskazać błąd logiczny lub emocjonalny przekaz,
np.:
o „Wszyscy mówią, że to prawda, więc to prawda” → heurystyka dostępności
o „Ta grupa jest zła, bo zawsze robi źle” → stereotypizacja.
- Dyskusja: Dlaczego emocje są tak skutecznym narzędziem manipulacji?
4. Symulacja kampanii dezinformacyjnej – etap I (40 minut)
- Grupa dzieli się na zespoły (3–5 osób).
- Zadanie: każda grupa tworzy mini kampanię dezinformacyjną – np. fake news, grafika,
komentarze botów, clickbait. - Muszą określić:
o Jaki jest cel kampanii (np. polityczny, społeczny, finansowy)?
o Jakie techniki manipulacji zastosują (clickbait, retoryka strachu, cherry-picking)?
5. Symulacja kampanii dezinformacyjnej – etap II (40 minut)
- Grupy wymieniają się materiałami.
- Zadanie: analiza i demaskowanie –
o Jakie techniki zostały użyte?
o Kto mógłby na tym zyskać?
o Jakie narzędzia fact-checkingowe można by zastosować? - Prezentacja wniosków przez każdą grupę.
6. Podsumowanie i refleksja (20 minut)
- Wspólne stworzenie listy: „Zasady krytycznego myślenia w internecie”, np.:
- Zawsze sprawdzaj źródło.
- Zastanów się, jakie emocje we mnie wywołuje treść.
- Porównaj informacje w kilku miejscach.
- Zadaj pytanie: kto na tym zyskuje?
- Nie udostępniaj, dopóki nie sprawdzisz.
Scenariusz powstał w ramach programu Ministra Edukacji „Młodzi Obywatele”! realizowanego przez Fundację Ypsilon Art.
Tytuł projektu: „Świadomy obywatel w cyfrowym świecie – jak rozpoznać dezinformację?”